Mosselproject

2000/2001

In 2000 is kleinschalig gestart met een experiment om mosselzaad op diverse materialen in te vangen in de waterkolom. De resultaten waren zeer bemoedigend, zodat werd besloten om het project in 2001 op grotere schaal voort te zetten.

Het idee was om zo compact mogelijk zo veel mogelijk mosselzaad in te vangen. De verankering bestond uit vier en later uit zes boeien die in een vierkantsvorm waren gekoppeld aan een staalkabel. Elke boei was verbonden aan een betonblok van 6000 kg. Binnen het vierkant van de staalkabel werden aan de staalkabel, in de stroomrichting, veertien headropes met elk zestien boomstammen van vijf meter lengte bevestigd. Aan elke boomstam werden twee drijvers en een stuk netwerk van vijf (l) bij drie meter (h) bevestigd.

Het stormachtige zomerseizoen van 2001 bleek echter sterker dan onze verankering en pas nadat we elk betonblok hadden voorzien van een eigen anker leek de constructie stabiel. Een groot nadeel van deze opstelling was, dat als er ergens in de constructie iets fout ging, dit onmiddellijk leidde tot problemen in een ander deel van de constructie. Er zijn veel (herstel)kosten gemaakt en er is veel mosselzaad van de netten losgeraakt. De installatie van het project in week 17 nam zes werkdagen in beslag, de oogst en het verwijderen in week 46 vijf werkdagen.

Met deze wetenschap bleken de in 2001 gebruikte materialen niet meer bruikbaar. Er moest worden gezocht naar verbeteringen voor zowel de oogstmethodiek als voor het installeren, verankeren en verwijderen van de constructie.

2002

In 2002 wilden we een continu oogstproces realiseren. Dit betekende dat we niet verder konden werken met relatief kleine stukjes net van 15m2. De boomstammen werden daardoor overbodig. Gelukkig is hier een nieuwe bestemming voor gevonden: Na wat omwegen en bewerkingen fungeren de boomstammen nu in plankvorm als erfafscheiding van een Wieringer visser.

Besloten werd om 7 netten te fabriceren van 110 meter lengte en 3 meter diepte. Elk net is aan weerszijden voorzien van een anker. Het tij op de locatie loopt overwegend en oost-westrichting, en dat was ook de richting van de netten tijdens de installatie. Hierdoor zorgt het westanker dat het net tijdens de vloed op zijn plaats blijft en bij eb zorgt het oostanker hier voor. De netten zijn via een combinatie van kabels en kettingen verbonden aan de ankers. De totale benodigde lengte van een net komt hierdoor op circa 200 meter. Als drijvers werd gekozen voor blauwe jerrycans van 20 liter, waarvan er drie per meter werden geplaatst. Dit i.v.m. het soortelijk gewicht van 1,3 van de mossel.

De installatie van de netten vond begin mei plaats. Er werd door machinefabriek Wim Bakker uit Yerseke begonnen om de borstelmachine waarin de netten in 2001 vanaf de bovenzijde werden ingevoerd om te bouwen. De netinvoer zou in horizontale richting plaatsvinden; een net werd, na te zijn losgemaakt van zijn verankering tegen de stroom in richting een ponton Worden getrokken waarop zich de borstelmachine bevond. Aan de zijkant van het ponton hadden we een soort brede schuin omlaag lopende glijbaan (400cm breed, 600cm lang) geconstrueerd. Hier moest het net d.m.v. lierkracht tegen omhoog worden getrokken . Aan het einde van de glijbaan werd het net tussen de twee roterende borstels worden getrokken en de mosselen zouden op de zich daaronder bevindende transportband vallen. Via een andere transportband werden de mosselen in het met zeewater gevulde ruim van de aan het ponton aangemeerde mosselkotter worden gestort.

Omdat we zelf niet over een ponton beschikten,werd dit gehuurd. De bouwkundige aanpassingen vergden veel tijd en moesten zo worden bedacht dat na de oogst het ponton weer kon worden ontdaan van onze apparatuur. Voorts bleek dat het ponton vaak niet beschikbaar was als het oogsttijd was. Het gevolg was dan dat het mosselzaad doorgroeide en dat de netten zo zwaar werden dat ze de bodem raakten.

We hebben op 20 augustus een net geoogst en dit heeft geduurd van 05.30 uur tot 23.30 uur. Het probleem zat hem in het feit dat het niet mogelijk bleek om het zware net horizontaal strak te krijgen. Dit is een voorwaarde om het net goed tussen de borstels door te krijgen. Na het opmeten van het ruim bleek dat er 17.700 kg mosselzaad was binnengehaald. Een moeizaam, maar mooi resultaat.

De oogst van de andere zes netten werd uitgesteld om de apparatuur aan te passen om zodoende efficiënter te oogsten. Omdat dit lang duurde moesten we extra drijfvermogen aanbrengen om te voorkomen dat de netten zouden zinken. Het weer begon wat ruwer te worden en het ponton was geruime tijd niet beschikbaar zodat we geen kans zagen te oogsten. Op 27 oktober 2002 kreeg het project windkracht 11 te verduren en nadat de storm was geluwd, lagen onze netten er nog keurig bij. Door allerlei omstandigheden konden we de mosselen en de netten niet meer binnenhalen. Pas in het voorjaar van 2003 hebben we na een winter met ijsgang de netten met een kraan geborgen en afgevoerd. De schade aan de netten vanwege het (gedeeltelijk zinken) bleek groot.

2003

In de herfst van 2002 hebben we scheepswerf Visser te Den Helder opdracht gegeven om een oogstponton te bouwen. Op 17 november 2003 is het ponton te water gelaten en “Kaatje Mossel” gedoopt.

De eerste verandering die we doorvoerden was het gebruik van meer drijfvermogen; om de 50 cm een jerrycan van 60 liter. Om het net strak te houden is gekozen voor een verticale oogstmethode. Het net wordt met een lier uit het water getrokken en opgehangen aan haken die aan een rondlopende rails zijn bevestigd. De borstelmachine werd in de opstelling verticaal geplaatst en ingekort tot een hoogte van 400 cm. Een lier zorgde voor de aandrijving van de rails. Dit systeem werkte wel, maar het in- en uithaken van het net bleek een lastig facet. De vijf nieuwe netten die we gebruikten, hebben 70.000 kg mosselzaad geleverd. We ontdekten dat er slijtage was opgetreden in de bevestiging van de jerrycans aan de netten. Tegen het einde van het seizoen waren er enkele jerrycans op drift geraakt. Omdat we uitsluitend in de periode 1 april tot 1 november van ieder jaar proeven mogen nemen, bedachten we dat een dikker touw weliswaar ook zou slijten, maar dat dit het waarschijnlijk Een seizoen zou volhouden. Het tegendeel bleek waar.

2004

In 2004 is de oogstmethodiek wederom aangepakt. Allereerst is gekozen voor een elektrisch aangedreven baan. De stroomvoorziening wordt via een huuraggregaat verzorgd. De opvoerbaan bestaat uit eindloze ketting die in een profiel loopt. In dit profiel zijn de bovenzijden van de verticale schalmen zichtbaar. Op deze schalmen zijn RVS hanekammen gelast. Onder elke jerrycan wordt een massief rubberen schijf geplaatst die tijdens het invangen van mosselzaad geen functie heeft, maar die tijdens het binnenhalen van het net fungeert als drager. De RVS tandjes prikken in de rubberen schijven waardoor het daaraan verbonden net wordt getransporteerd richting borstelmachine. De mosselen worden geborsteld, vallen in een silo en via een lopende band verdwijnt het mosselzaad in de aangemeerde mosselkotter. Het net vervolgt zijn weg, maakt een bocht van 180 graden en wordt weer te water gelaten. Daarna wordt het net weer verankerd (180 graden t.o.v. voor de oogst) en er kunnen zich weer mossellarven op de netten hechten.

In twee dagen (nieuw record) en mooi op tijd (1 en 2 april 2004) hebben we bij een watertemperatuur van 14 graden 11 netten geplaatst. Na 14 dagen echter zagen we dat er al tonnen los waren geraakt. Er werden twee problemen gesignaleerd: Een onvoldoende dik aangebrachte borging d.m.v. een las en een enorm snelle slijtage van het nieuw toegepaste touw. Het materiaal was exact hetzelfde als in 2003, alleen geen 10, maar 12 mm dik. De bijbehorende grotere stugheid van het touw betekende dat de knoop niet strak om de (verroeste) sluiting kon worden getrokken. Door de ontstane speling werkte de sluiting als een vijl op het touw. Het was een bijzonder stormachtig seizoen en er zijn honderden jerrycans losgeraakt, er zijn er honderden aangespoeld, weer opgehaald en zelfs teruggekocht (jutters). Op Texel staan nu (gehalveerde) jerrycans als schapendrinkbak!

De eerste oogst kon qua mosselzaadgroei plaatsvinden omstreeks 1 juli. Het weer gooide echter roet in het eten en uiteindelijk konden we rond 20 juli oogsten. In twee dagen tijd werd 130.000 kg mosselzaad geoogst. Het nieuwe netrecord stond op 25 minuten! De tweede oogst in oktober en november was vanwege het terugplaatsen van drijfvermogen heel tijdrovend. Doordat de drijvers loslieten, ontbrak ook de rubberen schijf. Desondanks bracht deze oogst 110.000 kg. op, zodat de oogst van 2004 uitkwam op 240.000 kg mosselzaad.

De eerste opdracht was: ”Vind een goede bevestigingsmethode”

2005

De eisen die aan het bevestigingsmateriaal worden gesteld zijn hoog; het materiaal moet sterk genoeg zijn om het volle net te kunnen torsen tijdens de oogst, het materiaal moet geschikt zijn tegen vermoeiing en slijtage ten gevolge van de continue golfbewegingen (ca. 10.000 per dag) en geschikt zijn tegen het corrosieve zeewater. Op advies van Peter Tol van Syntens zijn we overgegaan op een materiaal dat in de land-en tuinbouw maar ook in de voedingsmiddelenindustrie voor transportbanden wordt gebruikt. Aansluitend aan de herfstoogst van 2004 zijn met dit nieuwe materiaal praktijktesten uitgevoerd.

Het materiaal waar transportbanden van is gemaakt is sterk en bestand tegen de vele buig- en strekbewegingen. Stroken van dit materiaal zijn bevestigd op een verzwaarde proeflijn met twintig drijvers. Gedurende de periode oktober 2004 tot begin februari 2005 is deze lijn op onze locatie getest. Hieruit bleek dat het materiaal de proef prima had doorstaan. Er ontstond een behoorlijke tijdsdruk omdat ons op dat moment nog 8 weken restten om te zorgen dat we omstreeks 1 april alle netten met de nieuwe stroken te water konden laten. Door levertijden van de nieuwe materialen, het arbeidsintensieve karakter van het ombouwen van de bestaande netten en een uitbreiding naar 17 netten vond de installatie pas omstreeks half mei plaats.

De zomeroogst kon hierdoor pas eind juli/begin augustus plaatsvinden en bedroeg 120.000 kg. Koper was Adrie Leuschel (WYK 3 en de WYK 9), die het mosselzaad op percelen nabij het Duitse waddeneiland Sylt heeft verzaaid. Door een stormachtige periode omstreeks het oogsten en de lange vaartijd moesten er soms dagen worden gewacht op wat rustiger weer. Bij windkracht 6 kunnen we nog oogsten, daarboven is het niet meer verantwoord.

De toepassing van de nieuwe bevestigingsstroken bleek een goede keus te zijn! Er was geen enkele drijver losgeraakt en de stroken hebben de grote krachten tijdens het oogsten weerstaan.

Door de late zomeroogst bleek dat er in het najaar relatief weinig mosselen waren te oogsten. Bij de eerste oogstpoging ontdekten we ook dat de mosselen zich zo vast hadden gehecht, dat we die met de borstelmachine niet los konden krijgen van het net. Alle netten zijn toen uit zee gehaald en richting Den Oever verscheept. Qua opbrengst een teleurstellend seizoen, qua techniek is er weer een stap in de goede richting gezet.

2006

In april 2006 hebben we de 17 netten weer geïnstalleerd en voorzien van jerrycans van 30 liter.
Het zeewater is heel lang heel koud gebleven en het enige dat eind mei zichtbaar was waren netten begroeid met zeepokken. Pas half juni waren de mosseltjes zichtbaar, waarschijnlijk vanwege het geringe voedselaanbod. Eind juli konden we oogsten en de nieuwe afnemer was VOF M. en M Padmos uit Bruinisse ( BRU 8 en BRU 36). De zomeroogst bedroeg 200.000 kg en de najaarsoogst 165.000 kg, totaal 365.000 kg. Het drijfvermogen zal iets moeten worden vergroot omdat sommige netten vlak voor en tijdens de oogst zonken. Deze konden overigens prima worden gelicht en geoogst. We worden echt handig.

Tijdens de zomeroogst zijn er opnames gemaakt voor een uitzending van Klootwijk aan Zee. Het was een prachtige zeedag: windkracht 6 met mooie woeste schuimkoppen! De uitzending zal plaatsvinden in het voorjaar van 2007.

Het jaar 2006 is het eerste jaar dat het mosselproject winstgevend is. Zonder subsidie is het na 7 jaar pionieren, verliezen, veel overleg, een prima samenwerking, pech, mazzel, doorzettingsvermogen en vooral veel enthousiasme gelukt om een groot deel van het oorspronkelijke plan te realiseren.

Terugkijkend heeft de ontwikkeling veel meer geld, energie en tijd gekost dan we toen (konden) inschatten, maar met een uitbreiding van de huidige 17 naar 35 netten voor 2007 en wellicht naar 70 netten in 2008 is het doel dan, zij het wat later dan gepland, toch bereikt. Ik wil benadrukken dat dit succes vooral te danken is aan de inbreng van alle betrokkenen bij het project. Zonder de inbreng van een ieder die de afgelopen jaren heeft meegeholpen en meegedacht zou er de afgelopen zes jaar geen 835.000 kg mosselzaad extra zijn geproduceerd.

Een van de volgende uitdagingen is het optimale drijfvermogen te onderzoeken. Hierbij zullen op aangeven van LNV uit oogpunt van landschapsbeleving de kleur van de toekomstige drijvers grijs worden. Op verzoek van Rijkswaterstaat zullen, i.v.m. nautische belangen, de buitenste zijden van het rechthoekige project om de ca. vijftig meter worden gemarkeerd door een gele drijver.

2007

In 2007 is besloten 19 extra netten te plaatsen zodat het totaal aantal 36 bedraagt. De drijvers van de nieuwe netten zijn in overleg met LNV en Rijkswaterstaat uitgevoerd in de kleur grijs. Het verzoek van de overheid was om de netten met de kleur grijs bij elkaar te leggen, zodat er van bovenaf gezien een grijs en een blauw gedeelte ontstond.
De gele drijvers die de omtrek van het project zouden moeten markeren konden door onze fabrikant niet worden geleverd. Omdat de netten omstreeks 1 april te water moesten en het een lastige operatie is om het aanbrengen van de gele drijvers op zee te doen is dit achterwege gebleven.

Er werden dit seizoen helaas weer diverse incidenten gemeld waarbij op enig moment tientallen drijvers werden gesignaleerd door sportvissers, garnalenvissers en beroepsvaart. Door onmiddellijk uit te varen konden veel drijvers worden geborgen. De oorzaak lag hoogstwaarschijnlijk weer in aanvaringen. Hierbij wordt de constructie geraakt en knappen vele drijvers van de netten. Voorts kan de verankering hierdoor instabiel worden. Hierdoor zal een van de ankers van zijn plaats raken waardoor het net in een bocht komt te liggen waardoor de stroming er meer vat op krijgt. Hierdoor zal het gehele net van de oorspronkelijke positie raken en in de knoop raken met een ander net. Uiteindelijk hebben we hierdoor 6 netten niet kunnen oogsten en is er veel schade ontstaan aan diverse onderdelen. We zullen het project uitrusten met twee ruitenwissers zodat de daders hier hun briefje onder kunnen stoppen.
De vele reparaties hebben er toe geleid dat de kleurscheiding blauw/grijs van de drijvers niet was te handhaven.
De eerste oogst vond plaats in juli en bracht 200.000 kg op. Een week voor de oogst was er een storm met windkracht 8, waardoor veel mosselzaad verloren is gegaan. De tweede oogst bracht 306.000 kg op, zodat er in totaal 506.000 kg is geoogst.
Een mooie prestatie was het nieuwe oogstrecord met Kaatje Mossel: 11 netten op een dag!

2008

Ontwikkelingen
In 2008 worden er 48 netten te water gelaten, waarbij de drijvers middels een nieuwe methode zullen worden bevestigd. In plaats van per drijver 4 stalen plaatjes met 5 boutjes en moertjes wordt elke drijver met een bout en moer bevestigd. Dit bespaart materiaal en tijd en leidt tot een efficiënte opslag in het winterseizoen. Een net van 110 meter lang en 3 meter diep past opgevouwen in een kubskist. Door de 131 drijvers van 60 liter per net wordt een net een onhandelbaar object. Het plan is om de drijvers in het najaar te verwijderen waardoor zowel de drijvers als de netten in kisten passen. Dit vergemakkelijkt de inspectie, het transport en de opslag van de materialen.

Verankering
De verankering die bestond uit klipankers zal worden vervangen door holle ijzeren buizen van 7 meter lang die verticaal de bodem in worden gedrukt. Hierbij zal bovenkant van de buis ongeveer 50 cm boven de bodem uitsteken. De overige onderdelen van de verankering zoals de kettingen en de kabels blijven ongewijzigd. Hierdoor zal de stabiliteit van de verankering toenemen, de oogsttijd worden bekort, de schade afnemen en de opbrengst aan mosselzaad worden vergroot.

Markering
De blinde betonning, zoals die de afgelopen jaren het project markeerde moet op aangeven van Rijkswaterstaat deels worden vervangen door lichtboeien. Dit moet leiden tot een betere zichtbaarheid van het project. Waarschijnlijk worden er i.p.v. lichtboeien ijzeren palen geplaatst met zonnepanelen en verlichting.

Camera’s
Op deze palen willen we camera’s bevestigen die onder alle omstandigheden kunnen opnemen. Gewone camera’s voor de daglichtsituatie en infrarood camera’s die bij duisternis en bij mist werken.
Middels een straalverbinding kan een ieder binnenkort via de site van West 6 op elk moment van de dag op zee kijken naar het mosselproject.

Kaatje Mossel
Kaatje Mossel wordt 27 februari bij Scheepswerf Visser droog gezet om het onderwaterschip te reinigen en te conserveren. De borstels zijn inmiddels weer aan vervanging toe. Voorheen moest de gehele borstelmachine worden gedemonteerd, nu volstaat het aanbrengen van twee verticaal tegen elkaar te plaatsen borstelhelften.

Om de veiligheid aan boord te verhogen wordt er een reling rondom het ponton geplaatst. Voorts wordt er langs de gehele opvoerbaan een bordes aangebracht, zodat we heel gemakkelijk alle onderdelen van de baan en de binnengehaalde netten kunnen bereiken.
Tenslotte zullen de spudpaalkabels worden afgeschermd met een rasterwerk.

Update 19-05-2008
In april zij we met schepen van Tijsterman’s Waterwerken uit Koog aan de Zaan, Jan Heyligenberg en Siemen Kay, beiden uit Den Oever begonnen met het middels GPS plaatsen van 56 fundatiepalen voor de 48 netten die we dit jaar uithangen. Er liggen van west naar oost zeven netten en van noord naar zuid ook zeven, waarbij het meest zuidoostelijke net niet is geplaatst. Op deze plek is op 6 mei de dobber van Piet Buizer geplaatst. Dit behelst een voortgang van de proef om mosselzaadinvang op open zee te realiseren. De fundatiepalen vervangen de ankers die we vanaf 2002 hebben gebruikt. De verwachting is dat de verankering hierdoor stabieler zal zijn en dat het verlies aan mosselzaad gedurende het seizoen zal worden beperkt.

We zijn wat later met installeren dan we wilden, maar dat had te maken met lange levertijden op het netwerk en de drijvers. De CIV Den Oever heeft van bijna alle oude netten de bevestigingen tussen de netten en de drijvers vervangen door nieuw (slijtvaster) materiaal en dit heeft meer tijd gevergd dan we dachten.

Het ziet er op zee inmiddels mooi strak uit en er is ondanks de uitbreiding van het aantal netten meer vrije ruimte binnen het project ontstaan. Dit betekent meer ruimte om te manoeuvreren tijdens het oogsten en meer potentie om het project verder te verdichten. De verwachting is dat de eerste oogst rond half juli zal plaatsvinden.

De aanvaringen uit het verleden hebben zijn weerslag gekregen op de betonning: Rijkswaterstaat heeft ons verplicht de zichtbaarheid voor de scheepvaart te vergroten. Zij heeft ons verplicht de noordwesthoek van het project te voorzien van een lichtboei i.p.v. een blinde ton en de gehele rechthoeksvorm van het project ( 1400x215 meter) om de 25-30 meter te markeren met een gele drijver. Door het gebruik van de in 2006 verplichte kleur grijs voor de drijvers, de uitgevoerde reparatiewerkzaamheden na de aanvaringen in combinatie met de nieuwe eisen m.b.t. de zichtbaarheid is het nu goed mogelijk om het effect van de verschillende kleurstellingen te beoordelen.

De zuidwesthoek van het project is op ons verzoek gemarkeerd door een wadpaal. Deze steekt circa vijf meter boven water uit en is voorzien van een bordes met zonnepanelen. Op dit bordes wordt binnenkort een camera geplaatst die in oostelijke richting wordt geplaatst waarbij een overzichtsbeeld ontstaat van het gehele project. Via www.kijkopzee.nl kunt u het project 24 uur per dag bekijken; de camera is in staat om bij alle weersomstandigheden en bij duisternis opnames te maken.

We zijn de afgelopen jaren nooit in staat geweest om te zien hoe de netten en drijvers zich gedragen tijdens zwaar weer. Op 27 oktober 2002 stond er windkracht 11 en onze netten lagen toen nog te water. Na de storm lagen ze er nog. Het moet een spectaculair gezicht zijn geweest!
West 6 brengt de zee bij u binnen!

6 januari 2009

Eindelijk weer een update!

Het laatste nieuws uit het voorjaar van 2008 was dat de netten er strak bij lagen en dat de camera in juni geplaatst zou worden. Hoe anders kan het lopen…….

In de eerste weken na de installatie van de netten zag het project er prachtig uit; dankzij de nieuwe verankeringspalen bestond het veld uit mooie rijen netten met gelijke onderlinge afstanden. Na enige tijd echter bleek dat het tij dit jaar een andere verloop had dan de voorgaande acht jaren. Aan de westzijde van het project was het verschil tussen de netrichting en het tij ongeveer 30 graden, aan de oostzijde ongeveer 10 graden. Dit merkten we pas eind mei, toen de mazen begroeid raakten met mosselzaad en het water niet meer vrij door de netten heen kon stromen. Het tij duwde de netten inclusief drijfvermogen (8ooo liter per net) onder water. Hier waren onze materialen niet tegen bestand en na enige tijd braken de netten geheel of gedeeltelijk. Met spoed hebben we toen de oude ankers hergebruikt om de twee zuidelijke netten van elke rij 60 meter zuidwaarts te plaatsen waardoor de richting van het net overeenkwam met de richting van het tij. Vier netten moesten we bergen en de overige gebroken netten hebben we provisorisch gerepareerd. De hele operatie heeft veel tijd gekost, er is veel mosselzaad verloren geraakt en het heeft nogal wat kosten met zich meegebracht. Het plaatsen van de camera is hierdoor op de achtergrond geraakt.

De oogst rond de derde week van juli heeft 315.000 kg mosselzaad opgeleverd; een deel is verkocht aan de BRU 70 (Peter Steketee) en een ander deel aan de BRU 8/BRU 36 van Rinus en Marinus Padmos.

Op 30 september vond er -wederom- een aanvaring plaats; de TX 27, een garnalenkotter raakte ’s morgens om 06.00 uur in de duisternis al vissend in het project en heeft circa 15 netten beschadigd. De kwestie ligt momenteel bij de verzekeraar.

Het overgrote deel van de oogst (125.000 kg) in oktober/november is verkocht aan de WYK 9 van Adrie Leuschel. Een klein deel van de oogst (20.000 kg) is verzaaid op een Texels mosselperceel en wordt in april 2009 verkocht. Totaal is er hiermee 460.000 kg geoogst, een tegenvallende hoeveelheid gezien de prognose van 1 miljoen kg. Anderzijds valt het gezien de omstandigheden bijzonder mee dat er nog zoveel is geproduceerd.

Voor de opslag en het transport van de netten is toch weer een betere oplossing bedacht, n.l. big bags. De afmetingen zijn 250x250x250 cm en hierin past een net inclusief alle drijvers. Tevens zijn alle 56 verankeringspalen weer uit de bodem verwijderd. In een pleidooi tijdens een MZI-bijeenkomst te Harlingen in december 2008 heb ik aangegeven dat het goed is om de netten wel, maar de verankering en de betonning ‘s winters niet te verwijderen. Dit voorkomt onnodige bodemberoering en bespaart energie en kosten.

Binnenkort worden er stromingsmetingen verricht om te weten hoe de stroming door het project heen loopt. Op basis daarvan worden de GPS-posities van de verankeringspalen in kaart gebracht. Het camerasysteem wordt half maart 2009 geďnstalleerd. Het gehele project van 1400 bij 250 meter wordt hiermee bewaakt. Via deze site of www.kijkopzee.nl kunt u meekijken. Nadat de Vaarwegmarkeringsdienst de betonning en de wadpaal heeft geplaatst wordt er terstond begonnen met het plaatsen van de verankeringspalen. Rond 1 april kan worden gestart met het plaatsen van de netten. Dit duurt ongeveer twee weken. De eerste oogst staat omstreeks 1 juli gepland.